انواع روغن ریزی موتور سیکلت

انتخاب روغن مناسب برای موتورسیکلت، یکی از مهم‌ترین کارهایی است که هر راکبی باید بلد باشد. خیلی از ما وقتی پای موتورسیکلت به میان می‌آید، سردرگم می‌شویم که کدام روغن را بریزیم. روغن موتور مثل خون در بدن انسان می‌ماند؛ اگر کیفیت نداشته باشد یا اشتباه انتخاب شود، به مرور زمان موتور را از کار می‌اندازد.

در این مقاله از شیفتر یدک قصد داریم شما را با انواع روغن ریزی موتور سیکلت و همه چیزهایی که باید قبل از خرید بدانید، آشنا کنیم. با ما همراه باشید تا دیگر هیچ سوالی درباره روغن موتورسیکلت نداشته باشید.

چرا روغن موتورسیکلت با روغن ماشین فرق دارد؟

شاید برایتان پیش آمده که کسی بگوید «همون روغن ماشین رو بریز تو موتورسیکلت، فرقی نداره!» اما این یک باور کاملاً اشتباه است. روغن موتورسیکلت‌ها با روغن خودروها تفاوت‌های اساسی دارد.

در موتورسیکلت‌های چهارزمانه، یک روغن هم وظیفه روانکاری موتور را انجام می‌دهد و هم گیربکس و کلاچ را روغن‌کاری می‌کند[reference:0]. اما در خودروها، این وظایف بین چند روغن مختلف تقسیم شده است. روغن موتورسیکلت باید با کلاچ تر (خیس) سازگار باشد و باعث لیز خوردن کلاچ نشود. به همین دلیل است که همیشه باید از روغن مخصوص موتورسیکلت استفاده کنید و سراغ روغن خودرو نروید[reference:1].

پیش از آنکه به سراغ انواع مختلف روغن برویم، شما را با چند جمله از مراجع معتبر این مقاله آشنا می‌کنیم. مقاله‌ای از سایت castrol.com این چنین گفته:

Customised to meet the needs of your engine – and your riding style – Castrol motorcycle oils fall into three broad categories: mineral, part synthetic and full synthetic.[reference:2]

به ترجمه: «روغن‌های موتورسیکلت کاسترول با توجه به نیاز موتور و سبک رانندگی شما طراحی شده‌اند و به سه دسته کلی معدنی، نیمه‌سنتتیک و تمام‌سنتتیک تقسیم می‌شوند.»

حالا که با این تفاوت اساسی آشنا شدید، بیایید انواع روغن‌های موتورسیکلت را یکی یکی بررسی کنیم.

انواع روغن موتورسیکلت بر اساس مواد اولیه

روغن‌های موتورسیکلت از نظر نوع ماده اولیه به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند[reference:3][reference:4]. هر کدام از این دسته‌ها ویژگی‌ها، مزایا و معایب خاص خود را دارند.

روغن معدنی (Mineral Oil)

روغن‌های معدنی ساده‌ترین نوع روغن موتور هستند که از تصفیه نفت خام به دست می‌آیند[reference:5]. این روغن‌ها قیمت کمتری دارند و برای موتورسیکلت‌های قدیمی یا موتورهایی که فشار کاری کمی دارند، گزینه مناسبی محسوب می‌شوند[reference:6].

اما نقطه ضعف روغن‌های معدنی این است که در دماهای بالا زودتر اکسیده می‌شوند و خاصیت خود را از دست می‌دهند. به همین دلیل باید زودتر از دو نوع دیگر تعویض شوند. اگر موتورسیکلت شما جدید و پرقدرت است، بهتر است سراغ روغن‌های معدنی نروید.

روغن نیمه‌سنتتیک (Semi-Synthetic Oil)

روغن‌های نیمه‌سنتتیک ترکیبی از روغن‌های معدنی و سنتتیک هستند[reference:7]. این روغن‌ها عملکرد بهتری نسبت به روغن‌های معدنی دارند و در عین حال قیمت آنها چندان بالا نیست[reference:8]. روغن‌های نیمه‌سنتتیک به خاطر داشتن افزودنی‌های بیشتر، در دماهای بالاتر و شرایط سخت‌تر هم عملکرد قابل قبولی دارند[reference:9].

این نوع روغن برای موتورسیکلت‌های مدرن با حجم ۱۵۰ تا ۲۵۰ سی‌سی که استفاده روزمره دارند، انتخاب بسیار خوبی است[reference:10]. بسیاری از برندهای معروف روغن‌های نیمه‌سنتتیک با گرید ۱۰W-۴۰ تولید می‌کنند که پرکاربردترین گرید در بازار ایران است.

روغن تمام‌سنتتیک (Full Synthetic Oil)

روغن‌های تمام‌سنتتیک با روش‌های شیمیایی و در آزمایشگاه ساخته می‌شوند و بهترین عملکرد را در شرایط سخت رانندگی ارائه می‌دهند[reference:11]. این روغن‌ها در دماهای بسیار پایین و بسیار بالا، خاصیت خود را حفظ می‌کنند و بیشترین محافظت را از موتور به عمل می‌آورند.

روغن‌های سنتتیک برای موتورهای پرقدرت، موتورهای مسابقه‌ای و موتورسیکلت‌هایی که در شرایط سخت کار می‌کنند، بهترین گزینه هستند[reference:12]. هرچند قیمت این روغن‌ها بالاتر است، اما به دلیل طول عمر بیشتر، در بلندمدت به صرفه‌تر هم تمام می‌شوند.

انواع روغن موتورسیکلت بر اساس نوع موتور

یکی دیگر از دسته‌بندی‌های مهم روغن‌های موتورسیکلت، بر اساس نوع موتور یعنی دو زمانه یا چهارزمانه است.

روغن موتور دو زمانه (۲T)

موتورسیکلت‌های دو زمانه برخلاف موتورهای چهارزمانه، سیستم روغن‌کاری جداگانه ندارند[reference:13]. در این موتورها، روغن با بنزین مخلوط می‌شود و می‌سوزد[reference:14]. روغن موتور دو زمانه با فرمولاسیون خاص برای احتراق و روانکاری سریع طراحی شده است[reference:15].

این روغن‌ها باید به گونه‌ای باشند که از تشکیل جرم و رسوبات در موتور جلوگیری کنند[reference:16]. استاندارد JASO برای روغن‌های دو زمانه با حروف FC مشخص می‌شود که نشان‌دهنده کیفیت روغن است[reference:17].

روغن موتور چهارزمانه (۴T)

روغن‌های چهارزمانه برای موتورسیکلت‌هایی طراحی شده‌اند که موتورشان در چهار مرحله (مکش، تراکم، احتراق و تخلیه) کار می‌کند. این روغن‌ها در محفظه موتور قرار می‌گیرند و نمی‌سوزند[reference:18]. استاندارد JASO برای روغن‌های چهارزمانه با حروف MA، MA1، MA2 و MB مشخص می‌شود[reference:19].

اکثر موتورسیکلت‌های موجود در بازار ایران، چهارزمانه هستند و به روغن ۴T نیاز دارند.

انواع روغن موتورسیکلت بر اساس گرید یا ویسکوزیته

گرید روغن که با اعدادی مثل ۱۰W-۴۰ یا ۲۰W-۵۰ نشان داده می‌شود، یکی از مهم‌ترین فاکتورهایی است که باید به آن توجه کنید[reference:20]. این اعداد نشان‌دهنده گرانروی یا ویسکوزیته روغن در دماهای مختلف هستند.

عدد اول (مثلاً ۱۰W) نشان‌دهنده عملکرد روغن در هوای سرد است. هرچه این عدد کمتر باشد، روغن در سرما رقیق‌تر است و موتور راحت‌تر روشن می‌شود[reference:21]. حرف W هم مخفف Winter (زمستان) است. عدد دوم (مثلاً ۴۰) نشان‌دهنده عملکرد روغن در دمای بالا است؛ هرچه این عدد بیشتر باشد، روغن در گرما غلیظ‌تر می‌ماند[reference:22].

بیایید نگاهی به رایج‌ترین گریدهای روغن موتورسیکلت در بازار ایران بیندازیم:

روغن ۱۰W-۴۰ به دلیل تعادل خوبی که بین عملکرد در سرما و گرما دارد، محبوب‌ترین گرید در بین موتورسواران ایرانی است[reference:23]. روغن ۲۰W-۵۰ هم برای موتورسیکلت‌های قدیمی یا مناطقی که هوای بسیار گرمی دارند، گزینه مناسبی است[reference:24].

استانداردهای روغن موتورسیکلت

وقتی دنبال خرید روغن موتورسیکلت می‌روید، حتماً روی بطری روغن یک سری حروف و اعداد می‌بینید. اینها استانداردهایی هستند که کیفیت و کارایی روغن را مشخص می‌کنند.

استاندارد API

API مخفف American Petroleum Institute است و یکی از معتبرترین استانداردهای روغن موتور در جهان محسوب می‌شود[reference:25]. این استاندارد مستقیماً روی بسته‌بندی روغن‌ها درج می‌شود و نشان‌دهنده کیفیت روغن است[reference:26]. حروفی مثل SL، SM، SN نشان‌دهنده نسل و کیفیت روغن هستند؛ هرچه حرف الفبا جلوتر باشد، روغن جدیدتر و باکیفیت‌تر است.

استاندارد JASO

JASO مخفف Japanese Automotive Standards Organization است و استانداردی مخصوص موتورسیکلت‌ها محسوب می‌شود[reference:27]. این استاندارد مشخص می‌کند که آیا روغن برای کلاچ‌های مرطوب مناسب است یا نه[reference:28].

استاندارد JASO برای روغن‌های چهارزمانه به چند دسته تقسیم می‌شود[reference:29]:

• JASO MA: سطح پایه برای روغن موتورسیکلت که عملکرد روان کلاچ تر را تضمین می‌کند[reference:30]
• JASO MA1: نسخه اولیه استاندارد MA
• JASO MA2: نسخه پیشرفته‌تر MA با بهبود عملکرد اصطکاکی[reference:31]
• JASO MB: مخصوص موتورهایی با کلاچ خشک[reference:32]

تفاوت اصلی بین JASO MA و MA2 در میزان اصطکاکی است که روغن ایجاد می‌کند. روغن‌های MA2 اصطکاک بیشتری دارند و برای کلاچ‌های تر مدرن که نیاز به چسبندگی بیشتری دارند، مناسب‌تر هستند[reference:33]. اکثر موتورسیکلت‌های جدید به روغن با استاندارد JASO MA2 نیاز دارند[reference:34].

چگونه روغن مناسب موتورسیکلت خود را انتخاب کنیم؟

انتخاب روغن مناسب ممکن است در نگاه اول سخت به نظر برسد، اما اگر چند نکته ساده را رعایت کنید، به راحتی می‌توانید بهترین گزینه را پیدا کنید.

به دفترچه راهنمای موتورسیکلت مراجعه کنید

اولین و مهم‌ترین منبع برای انتخاب روغن، دفترچه راهنمای موتورسیکلت شماست. سازنده موتور دقیقاً مشخص کرده که موتور شما به چه گرید و استانداردی نیاز دارد. اگر دفترچه را گم کرده‌اید، می‌توانید با جستجوی آنلاین مدل موتورسیکلت خود، اطلاعات مورد نیاز را پیدا کنید.

نوع موتور را در نظر بگیرید

موتورسیکلت شما دو زمانه است یا چهارزمانه؟ این اولین سوالی است که باید پاسخ دهید. هرگز روغن ۴T را در موتور دو زمانه نریزید و برعکس.

شرایط آب و هوایی را بررسی کنید

اگر در منطقه گرمسیر زندگی می‌کنید، روغن‌های با گرید ۲۰W-۵۰ یا ۱۰W-۵۰ گزینه بهتری هستند. اگر در مناطق سردسیر هستید، روغن‌های ۱۰W-۴۰ یا ۱۰W-۳۰ عملکرد بهتری در استارت سرد خواهند داشت[reference:35].

نوع استفاده را مشخص کنید

آیا از موتورسیکلت برای رفت و آمد روزانه استفاده می‌کنید یا برای مسافرت‌های طولانی؟ شاید هم موتور مسابقه‌ای دارید؟ هر کدام از این کاربردها نیاز به روغن متفاوتی دارد. برای استفاده روزمره، روغن نیمه‌سنتتیک کافی است اما برای مسابقه و فشار بالا، حتماً سراغ روغن تمام‌سنتتیک بروید.

زمان مناسب برای تعویض روغن موتورسیکلت

دانستن زمان تعویض روغن به اندازه انتخاب روغن مناسب مهم است. به طور معمول، فاصله تعویض روغن موتورسیکلت بین ۲ تا ۴ هزار کیلومتر است[reference:36]. اما این عدد به عوامل مختلفی بستگی دارد.

علاوه بر مسافت، به این موارد هم توجه کنید[reference:39]:

• اگر کمتر از موتورسیکلت استفاده می‌کنید، هر ۳ تا ۶ ماه یکبار روغن را عوض کنید
• بعد از رانندگی در شرایط سخت (گرد و غبار، باران شدید، مسیرهای کوهستانی) زودتر روغن را تعویض کنید
• اگر صدای غیرعادی از موتور می‌شنوید یا روغن سیاه و غلیظ شده است، وقت تعویض روغن رسیده[reference:40]

بهترین برندهای روغن موتورسیکلت در بازار ایران

در بازار ایران برندهای معتبر داخلی و خارجی برای روغن موتورسیکلت وجود دارند. از بین برندهای خارجی، کاسترول (Castrol)، توتال (Total)، لیکومولی (Liqui Moly) و موتول (Motul) از بهترین‌ها هستند[reference:41]. از بین برندهای ایرانی هم ایرانول، اسپیدی، بهران و نفت پارس تولیدکنندگان مطرح هستند[reference:42].

برند لیکومولی یکی از تولیدکنندگان معتبر روغن موتور در جهان است که محصولات متنوعی برای موتورسیکلت‌ها تولید می‌کند. این برند آلمانی روغن‌های مخصوص موتورهای دو زمانه و چهارزمانه، اسکوترها، موتورهای خیابانی و آفرود را پوشش می‌دهد[reference:43].

سوالات متداول

آیا می‌توان از روغن ماشین در موتورسیکلت استفاده کرد؟

خیر، به هیچ عنوان. روغن موتور خودرو با کلاچ تر موتورسیکلت سازگاری ندارد و ممکن است باعث لیز خوردن کلاچ و آسیب به گیربکس شود[reference:44]. همیشه از روغن مخصوص موتورسیکلت استفاده کنید.

روغن ۱۰W-۴۰ بهتر است یا ۲۰W-۵۰؟

این دو گرید هر کدام کاربرد خاص خود را دارند. روغن ۱۰W-۴۰ برای اکثر موتورسیکلت‌های شهری و مناطق با آب و هوای معتدل مناسب است. روغن ۲۰W-۵۰ برای موتورهای قدیمی، موتورهای پرمصرف و مناطق گرمسیر گزینه بهتری است[reference:45].

چند وقت یکبار باید روغن موتورسیکلت را عوض کرد؟

بستگی به نوع روغن دارد. روغن معدنی هر ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ کیلومتر، روغن نیمه‌سنتتیک هر ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ کیلومتر و روغن تمام‌سنتتیک هر ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ کیلومتر باید تعویض شوند[reference:46][reference:47].

آیا روغن موتورسیکلت گران‌تر بهتر است؟

لزوماً اینطور نیست. بهترین روغن، روغنی است که با مشخصات فنی موتور شما هماهنگ باشد. استفاده از روغن‌های رده بالا برای موتورهای قدیمی نه تنها فایده‌ای ندارد، بلکه هزینه اضافی هم تحمیل می‌کند[reference:48].

چگونه بفهمیم زمان تعویض روغن رسیده است؟

علائمی مثل سیاه و غلیظ شدن روغن، کاهش حجم روغن، بالا رفتن دمای موتور و صدای غیرعادی از موتور، همگی نشان می‌دهند که وقت تعویض روغن فرا رسیده است[reference:49].

جمع‌بندی

انتخاب روغن مناسب برای موتورسیکلت، یکی از مهم‌ترین تصمیم‌هایی است که می‌توانید برای افزایش عمر موتورسیکلت خود بگیرید. در این مقاله از شیفتر یدک سعی کردیم همه چیز را درباره انواع روغن ریزی موتور سیکلت برایتان توضیح دهیم.

به خاطر داشته باشید که همیشه از روغن مخصوص موتورسیکلت استفاده کنید، به گرید و استانداردهای روغن توجه داشته باشید و با توجه به نوع موتور، شرایط آب و هوایی و نحوه استفاده، بهترین گزینه را انتخاب کنید. تعویض به‌موقع روغن را فراموش نکنید؛ این کار ساده می‌تواند موتورسیکلت شما را سال‌ها جوان و پرتوان نگه دارد.

اگر سوال دیگری درباره انواع روغن موتورسیکلت دارید، خوشحال می‌شویم در بخش نظرات به آنها پاسخ دهیم.